Najtańsza energia to ta zaoszczędzona. Powtarzane od lat hasło wreszcie nabrało nowych, konkretnych znaczeń.

W kontekście dyrektyw Unii Europejskiej i uchwalonej w tym roku przez Sejm RP Ustawy o efektywności energetycznej oszczędność określana jest jako "szóste paliwo" - równie ważne jak konwencjonalne (węgiel, gaz, ropa naftowa i uran) i odnawialne źródła energii.

Trzy razy dwadzieścia procent mniej

Powody, dla których nawoływanie o oszczędność kilowatów musiały być wsparte przez prawo są oczywiste - rosnące zapotrzebowanie na energię. Według szacunków za dwadzieścia lat Europa będzie potrzebowała jej pięćdziesiąt procent więcej. A przecież zasoby paliw kopalnych, z których pochodzi osiemdziesiąt procent wykorzystywanej energii, są ograniczone. Poza tym ich spalanie wiąże się z nadmierną emisją CO2, mającą wpływ na zmiany klimatu.

W myśl unijnej dyrektywy, potocznie nazywanej "Dyrektywą 3 x 20", Polska, podobnie jak pozostałe kraje Unii Europejskiej ma obowiązek do 2020 roku o dwadzieścia procent zwiększyć efektywność energetyczną, o tyle samo zmniejszyć emisję CO2 i o piętnaście procent (pozostałe kraje UE o dwadzieścia) zwiększyć produkcję energii ze źródeł odnawialnych.

Efektywność energetyczna, czyli...

W Polsce wdrożenie europejskiej dyrektywy zapewnia Ustawa o efektywności energetycznej z 15 kwietnia 2011 r., która ustanawia mechanizmy wspierające oszczędność energii, efektywne jej wykorzystanie i racjonalne gospodarowanie. Zgodnie z ustawą wszyscy odbiorcy energii są zobowiązani do właściwego nią zarządzania, ale wiodącą rolę w tym działaniu wyznaczono instytucjom publicznym.

Efektywność energetyczna to dbałość o ograniczenie zużycia energii wsparta zastosowaniem innowacyjnych rozwiązań i technologii.

Podczas produkcji energii jako jedna z najbardziej efektywnych technologii wymieniana jest tzw. kogeneracja, czyli skojarzone, jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła, co pozwala na odzyskanie ok. dziewięćdziesięciu procent energii pierwotnej zgromadzonej w paliwie. Dla porównania skuteczność elektrowni, która produkuje tylko prąd oceniana jest na około trzydzieści pięć procent.

Na etapie przesyłu energii istotne jest ograniczenie jej strat w sieciach energetycznych i ciepłowniczych. Służy temu modernizacja sieci. Potencjał znacznej oszczędności energii niesie rozwój tzw. inteligentnych sieci energetycznych. Wbudowane w nie nowoczesne systemy pomiarowe pozwalają na monitorowanie przesyłu energii i właściwe nią zarządzanie.

Działaniem sprzyjającym minimalizacji strat podczas przepływu energii jest energetyka rozproszona, czyli produkcja energii elektrycznej w miejscach jej użytkowania. Wykorzystywane sa wówczas baterie fotowoltaiczne i turbiny wiatrowe produkujące prąd ze źródeł odnawialnych - słońca i wiatru.

Racjonalnemu gospodarowaniu energią musi towarzyszyć szeroka informacja i edukacja. Wyliczono, że bez kosztownych inwestycji statystyczna polska rodzina mogłaby zaoszczędzić nawet do piętnastu procent energii. W przemyśle takie oszczędności mogłyby sięgać nawet dwudziestu procent.

Odnawialne źródła energii w Pomorskiem

Dokumenty wprowadzające obowiązek efektywności energetycznej zwracają uwagę na bezpieczeństwo energetyczne kraju i poszczególnych regionów. Uniezależnienie od importowanych surowców wymusza rozwój odnawialnych źródeł energii.

Województwo pomorskie ma dużo większe możliwości korzystania z energii słońca, wiatru i tej uzyskanej z biomasy aniżeli inne regiony kraju. Taką opinię dla potrzeb strategii rozwoju województwa pomorskiego 2020 przedstawił dr Edmund Wach z Bałtyckiej Agencji Poszanowania Energii. Z jego szacunków wynika, ze zwiększenie produkcji energii z biomasy (pochodzącej z roślin energetycznych) mogłoby pokryć od 20 do 25 procent energii cieplnej potrzebnej na Pomorzu do 2020 roku. Istnieją także duże możliwości rozwoju biogazowni rolniczych.

Rozwój energetyki wiatrowej reguluje unijne i krajowe prawo ochrony środowiska. W województwie pomorskim wieją wiatry o średnich prędkościach przekraczających 6,5 m/s. Sporo jest także słabo zaludnionych terenów, gdzie niegdyś znajdowały się Państwowe Gospodarstwa Rolne. Są to warunki sprzyjające budowie farm wiatrowych. Potencjalne możliwości województwa szacowane są od 1500 do 2000 MW mocy zainstalowanych.

Samowystarczalność energetyczną indywidualnych mieszkańców może zapewnić tzw. mała energetyka wiatrowa, czyli niewielkie (o mocy kilku KW) elektrownie wiatrowe umieszczane np. na dachach domów.

Jednak największe szanse na Pomorzu ma rozwój odnawialnych źródeł energii związane są w opinii dr Wacha z promieniowaniem słonecznym. Nasłonecznienie w województwie pomorskim określane jest jako jedno z lepszych w Polsce. Toteż wraz z rozwojem technologii umożliwiającej bardziej skuteczne wykorzystanie energii słońca Pomorze może być liderem w tej dziedzinie.

Promocja, edukacja, finansowanie

Wspieranie wykorzystania w województwie pomorskim odnawialnych źródeł energii to jedno z zadań Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku. Zadania, które uzyskały dofinansowanie WFOŚiGW w Gdańsku przede wszystkim  mają na celu ochronę powietrza, ale jednocześnie służą efektywności energetycznej.

Wśród pierwszych przedsięwzięć związanych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii była budowa kotłów opalanych biomasą, zakładanie plantacji roślin energetycznych, instalacja pomp ciepła, montaż kolektorów słonecznych.

Dla większego zainteresowania pomorskich samorządów wykorzystaniem energii słonecznej WFOŚiGW w Gdańsku  od 2008 roku ogłasza konkurs "Słoneczne Pomorze". W ciągu trzech lat  kolektory słoneczne, służące do ogrzania ciepłej wody, zostały zainstalowane m.in. na Domach Pomocy Społecznej w Stegnie, Słupsku, Sztumie, Chojnicach, także przy basenie w Redzikowie i na budynkach wielu szkół i obiektów sportowych.

Kolektory słoneczne przy szatniach boiska orlik w Dzierzgoniu.

W 2010 roku ogłoszona została pierwsza edycja konkursu "Zielona energia", który ma wspierać  przedsięwzięcia związane z odnawialnymi źródłami energii i wysoko sprawną kogeneracją. Jest to  konkurs dla realizacji dużych przedsięwzięć, których minimalny koszt wynosi 500 tysięcy złotych a maksymalny 10 mln. Konkurs promuje wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej w skojarzeniu z wykorzystaniem biomasy, biogazu, pomp ciepła, turbin wiatrowych i wodnych, instalacji fotowoltaicznych i solarnych. 

 Wśród zadań, które już otrzymały dofinansowanie jest m.in. Osiedle Energooszczędne Gdańsk Osowa, w którym zastosowano kilka nowoczesnych instalacji: system wentylacji z rekuperacją, co oznacza, że ciepło wychodzące z systemów wentylacyjnych budynku jest zawracane i używane do ogrzewania powietrza wchodzącego do budynku. Na elewacji budynku zamontowane zostały ogniwa fotowoltaiczne, wykorzystujące energię słoneczną do wytwarzania prądu. Próżniowe kolektory słoneczne służą do podgrzewania wody, pompy ciepła ogrzewają budynek. Gdańskie osiedle jest jedynym przykładem w Polsce, wskazującym, że odnawialne źródła energii wsparte nowoczesnymi technologiami mogą być wykorzystane w budownictwie wielorodzinnym.

Szerokiej popularyzacji innowacyjnych rozwiązań w oparciu o odnawialne źródła energii służy przenośny  Modelowy Domek Energetyczny, który demonstrowany był w Gdańsku, Władysławowie, teraz w Kościerzynie, a wkrótce w Kwidzynie. Projekt zrealizowany przez Fundację Rozwiązań Eko-Energetycznych, Energę SA i WFOŚiGW w Gdańsku służy edukacji demonstrując działanie nowoczesnych instalacji, które mogą być wykorzystane w gospodarstwach domowych. Modelowy Domek Energetyczny zaprezentowany został po raz pierwszy w Gdańsku podczas Dni Energii, które odbyły się w kwietniu 2011 roku. Celem Pomorskich Dni Energii było przybliżenie mieszkańcom różnych możliwości wykorzystania alternatywnych źródeł energii, zasad i źródeł finansowania projektów ekoenergetycznych. Zaprezentowane zostały również regionalne inicjatywy na rzecz zrównoważonej energii.

W budynku odzyskiwane jest ciepło z wywiewanego powietrza (to wspomniana już rekuperacja).  Do ogrzewania budynku służą także kolektory słoneczne i pompy ciepła.  Umieszczone na dachu ogniwa fotowoltaiczne zostały zainstalowane w taki sposób, by optymalnie pozyskiwać energię elektryczną. Energia uzyskana z pomp obiegowych, pomp ciepła wspomaga zasilanie urządzeń zainstalowanych w budynku.

Przy okazji demonstracji tych urządzeń można się dowiedzieć jaka jest ich cena i koszty eksploatacji. I choć urządzenia poprawiające efektywność energetyczną to wprawdzie na początku duży wydatek, ale zwraca się on podczas eksploatacji.

Dorota Kobierowska- Dębiec

Pliki do pobrania: